BUNLARI BİLİYOR MUYDUNUZ?

İlk kaynaklar ayçiçeği bitkisinin köklerinin Peru olduğunu göstermesine rağmen yapılan araştırmalar bu bitkinin Meksikanın kuzeyinden ve kuzeybatı Amerikadan gelmiş olabileceğini göstermektedir.

Avrupaya gelişininde değişik otoritelere göre İspanyol,İngiliz veya Fransıların getirdiği bilgisindedir.

Ülkemize ise Balkanlardan gerçekleşen göçler esnasında getirilmiş olup 70-80 yıldan beri tarımı yapılmaktadır 1980’li yıllardan sonra orabanş’a dayanıklı hibrit çeşitlerin girmesiyle önemi dahada artmıştır.

AYÇİÇEĞİN İKLİM VE TOPRAK İSTEKLERİ:

Ayçiçeği yazlık bir bitki olup  ılıman bölgelerde yetişebilmektedir. Toprak sıcaklığı 12-14 derecede 7-10 gün içersinde toprak yüzeyine çıkar. Ayçiçeğinin büyümesi için gerekli en düşük ısı bitkinin gelişme devreleriyle ilgilidir.Çimlenme ve topraktan çıkış döneminde 5 derece olan düşük ısı,tabla teşekkülü döneminde 11-12 derece,çiçeklenme döneminde ise 15-16 derecedir.   Fide devresindeki bitkiler  eksi 4-6 dereceye kadar gece donlarına dayanıklılık gösterirler.Daha sonraki gelişme dönemlerindeki optimum ısı 20-25 derecedir.30 derecenin üstündeki ısılar büyümeyi,40 derecenin üzerindeki ısılarda döllenmeyi etkilemektedir.

Ayçiçeği kuraklığa dayanıklı kanaatkar bir bitkidir. İyi koşullar oluştuğunda kazık kök 3m derinliklere kadar iner. Kılcal köklerde 5m bir çember oluşturabilir. Ayçiçeği vejetasyon devresi süresince 200kg su sarfettiği bilinirse su gereksiniminin nekadar önemli olduğu anlaşılır. Uzun süren kuraklıklarda tablalar küçülür,boy kısalır,yeterlitohum bağlayamaz ve verim düşer. Ayçiçeği bitkisi sarfettiği suyun %20 sini çıkış ve tabla teşekkülü esnasında,%60 nı tabla gelişmesi ve çiçeklenme devresinde %20 sinide  döllenme ve fizyolojik olum arasında kullanmaktadır. Bu nedenle sulama yapılacak ise çiçeklenmeden 10-15 gün önce ile çiçeklenmeden  10-15 gün sonra yapılmalıdır.

Ayçiçeği ağır killi topraklardan, hafif kumlu topraklara, az asidik topraklardan, alkali topraklara kadar geniş sınırlar içersinde yetişebilen bir bitkidir. Fakat en iyi gelişmesini çernoyem ve aluviyal tipi organik maddesi bol, suyu tutabilen derin fakat sıkışık olmayan topraklarda sağlayabilmektedir. Bunun yanında kumlu, çok ağır killi, taban suyu yüksek ve çok tuzlu topraklarda yetişmemektedir. En ideal toprak PH sı 6-7 olmalıdır.

AYÇİÇEĞİN TOPRAK HAZIRLIĞI

Sonbahar derin sürümü, erken ilkbahar toprak karıştırması ve tohum yatağı hazırlığı olmak üzere üç dönemde gerçekleşir. Sonbahar derin sürümü topraktaki tabanın kırılması kış yağışlarının depolanması, biyolojik hareketi hızlandırmak ve havalanmayı sağlamak için yapılan bir işlemdir. Erken toprak karıştırmasında da  çıkmış ve çıkmakta olan yabacı otları kontrol etmek toprak yüzeyini gevşetmek torak ısısının düzenlenmesi için yapılır. Tohum yatağı hazırlığı ekim için yapılan son hazırlıktır. Bu işlem 15-20 cm derinlikte yapılarak gerçekleştirilir ve hafif araçlarla yapılarak etkin ve üniform bir çıkış için ortam sağlanır bu esnada gübre herbisit uygulasmasıda gerçekleştirilebilir.

AYÇİÇEĞİN EKİM ZAMANI

Kesin ekim zamanı iklim gelişmelerine ve toprak ısısına göre belirlenmesine rağmen mutlaka ayçiçeği ilkbaharda ekilmelidir. 

AYÇİÇEK EKİMİ

Bu işlem tüm uygulamalardan en önemlisini kapsar.Çünkü başarı bunun sonucunda ortaya cıkacak ve ölçülecektir. Halihazır olarak bu işlem için kullanılan pnömatik (havalı) ekiciler kullanılmaktadır. Başarı garantisi için bu alet iyi ayarlanmali dişliler,  diskler tek tek kontrol edilmeli tarlaya girmeden önce alet askıya alınarak tohum atışı, sıklığı ve baltaların durumu kontrol edilmeli.

AYÇİÇEĞİ  GÜBRELEME

Bütün kültür bitkilerinde olduğu gibi ayçiçeğindede kaliteli ve yüksek verim alabilmek için gübrelemeye gereksinim vardır.Yapılan araştırmalar göstermiştir ki ayçiçeği azotu en fazla tabla teşekkülünden çiçeklenmenin sonuna kadar, fosforu tüm vejetasyon devresinde fakat en fazla çıkıştan tabla teşekkülüne kadar, potasyumuda tabla teşekkülünden tohumların olgunlaşmasına kadar ki devrede aldığı tespit edilmiştir. Yapılan birçok araştırma göstermiştirki ayçiçeği bitkisinin tüm besin maddelerinden sağladığı katkının 4/3 nü çiçeklenme devresine kadar, geri kalanınıda fizyolojik oluma kadar topraktan kaldırdığı tespit edilmiştir. Gübrelenmiş ayçiçeği tarlaları ile gübrelenmemiş ayçiçeği tarlaları arasında önemli verim farkları oluşur. Gübrelenmemiş tarlalarda ayçiçekleri daha kısa boylu, incesaplı, yaprakları daha küçük ve renkleri açık yeşil görünümündedir. Ayçiçeği gübrelenmesinde yapılan araştırmalar sonucunda en uygun gübre dozunun N10 P8 olduğu saptanmıştır. Bu durum yıla, iklime,toprak yapısına göre değişkenlik gösterebilir. En uygun uygulamayı yapabilmek için toprak tahlili şarttır.

 AYÇİÇEK BİTKİ SIKLIĞI

Verim kaybına neden olan en önemli etkendir. Sıra arası mesafe genellikle 70 cm olmasına rağmen, bitki sıklığı sadece kullanılan mibzerin tipine göre değil aynı zamanda kullanılacak olan tohumun özellikleriyle de belirlenecek bir faktördür. Ekim sıklığı arazi yapısı,toprak tipi ve yıllara görede farklılıklar gösterebilir. Bugüne kadar ki çalışmalar göstermiştir ki en uygun sıra üzeri mesafe 30-35 cm dir.Ve dekarda 4500-5000 bitkinin hesabı yapılmalıdır.

 AYÇİÇEK EKİM DERİNLİĞİ

Ayçiçeği tohumlarının markaya va çeşide göre farklı boyutları olacağından her ekimde mibzer tekrar tekrar ayarlanmalı, tohum diski havalı erklici doğru seçilmelidir. Buna bağlı olarak çok iyi hazırlanmış tarlalarda ekim derinliği 5-7cm olarak ayarlanmalıdır.

 AYÇİÇEK SULAMA

Bu olanakların bulunduğu durumlarda ayçiçeği bitkisine mutlaka sulama yapılmalı.Bu işlemin %50 varan verim artışları yarattığı unutulmamalıdır.Sulama zamanı toprak nemine ve bitkinin ihtiyacına göre genellikle ayçiçeği bitkisinin gelişmesinin kritik dönemlerinde yapılır.Ayçiçeğinde iki sulama çok önemlidir. Birincisi çiçeklenmeden 10-15 gün önce, ikincisi  de yalancı çiçeklerin kurumasından 10-15 gün sonra yapılmalıdır. Ayçiçeğinde döllenmenin gerçekleştiği dönemde sulama yapılmamalı yağmurlama sulama hayal bile edilmemelidir.Aksi taktirde pollen tozları yıkanacağından döllenme gerçekleşmiyecektir.